« لإِخْوانِهِمْ » 156 ابو الفتوح : مقصود برادرهاى نسبى و يا دينى است كه همكيشان آنها باشند . فخر : ممكن است مقصود آن باشد كه منافقين با يكديگر اين سخن را مىگفتند نسبت بآنهائى كه رفته بودند و ممكن است مقصود اين باشد كه اين سخن منافقين بسبت به برادرها و منسوبين خودشان بود كه مسلمان شده بودند و رفته و كشته شده بودند . و يا غير مسلمان بودند و براى استفاده و غنيمت رفته و كشته شده بودند . « إِذا ضَرَبُوا فِي الأَرْضِ أَوْ كانُوا غُزًّى لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَما قُتِلُوا » 156 ممكن است مقصود از جمله ى : « لَوْ كانُوا عِنْدَنا » اين باشد : آنها كه با پيغمبر بجنگ رفته و كشته شدند اگر نزد ما مىماندند و با آن حضرت موافقت نمىكردند كشته نمىشدند ليكن نسبت بجمله ى اوّل « إِذا ضَرَبُوا فِي الأَرْضِ » كه بمعنى مسافرت است معلوم نيست مقصود چى است ؟ مگر بگفته ى امام فخر : مقصود آن باشد كه منافقين گمان مىكردند كه اگر به مسافرت دور يا بجنگ نروند مرگ گريبانگيرشان نمىشود . « لِيَجْعَلَ اللَّه ذلِكَ حَسْرَةً » 156 طبرى : يعنى : اين سخنان منافقين نتيجه اش ايجاد اندوه و افسوس در دلهاى خودشان بود چون مؤمنين گوش فرا ندادند و رفتند و بهره بردند . ابو الفتوح : يعنى شما مسلمانان مانند كافران اينطور فكر نكنيد و اينجور سخنان نگوئيد تا خداوند اين فكر و گفتار را موجب حسرت در دل آنها قرار دهد نه در دل شما . فخر : ممكن است مقصود از حسرت دل كافران آن باشد كه چون خويشاوندان مقتولين اين جملات را بشنوند ، با خود مىگويند : اى كاش ما آنها را نمىگذاشتيم بروند و كشته شوند و البتّه ما موجب كشتن و مرگ آنها شديم كه جلوگيرشان نشديم معلوم است كه اينطور فكر حسرت است و افسوس ، و نيز ممكن است مقصود از حسرت دل - هاى منافقين آن باشد كه چون اين گونه سخن با مردمان ضعيف و زود باور گفتند و آنها هم از جنگ تخلَّف كردند ، محروميّت از غنيمت و سعادت موجب حسرت آنها